Welkom

Het is vandaag Zondag Valentijn. Natuurlijk is dat niet de officiële naam van deze zondag, maar het klinkt best goed. En zo vaak gebeurt het niet, dat Valentijnsdag op Zondag valt. Kortom: een feestelijke dag voor Christenen in de hele wereld. Met name de katholieken nemen het er goed van deze keer, want ze vieren ook nog eens Carnaval. Hopelijk voelen wij ook de vrijmoedigheid om vandaag vrolijk te zijn. Immers over een paar dagen begint de tijd voor Pasen, de periode van inkeer en bezinning. Dus laten we vandaag nog even vrolijk zijn en genieten van Zondag Valentijn, een feestdag van liefde. Hoe passend is het dan ook, dat we op deze dag getuige mogen zijn bij de doop van Erik Antonius Clemens Veerman.

 Inleiding op Exodus 2 : 11-25

Vorige week heb ik uitgebreid uitgelegd, dat veel verhalen uit de Thora zijn ontstaan door verschillende tradities met elkaar te vervlechten. Door verschillende versies letterlijk in elkaar te schuiven. Zo liet ik afgelopen zondag zien dat het verhaal over Mozes in zijn rieten arkje uit twee parallelle varianten bestond. Toen ik het verhaal uit elkaar trok, hield je twee maal hetzelfde verhaal over, alleen elk met een eigen accent en opmerkelijkheden. Vandaag wil ik u nog iets bijzonders vertellen over de Hebreeuwse grondtekst.

U weet misschien dat in het Hebreeuws geen cijfers bestaan. De letters staan dus ook voor een getal. A = 1, B = 2 etc. Nemen we de naam van God, dan bestaat die uit vier letters. JHWH.

J = 1 of 11, H = 5, W = 6, H = 5, tel je die letters op, dan kom je uit op 17 of 26. Het is maar net welke getalswaarde je de J wilt geven. Maar goed: om deze reden verwijzen de getallen 17 en 26 in de Bijbel altijd naar de Eeuwige.

En wat hebben de redacteuren van de Thora nu gedaan? Ze werken voortdurend met blokjes tekst van 17 of 26 woorden of met veelvouden daarvan. Voorbeeld: de hele lezing over Mozes die zo meteen volgt bestaat in het Hebreeuws precies uit 156 woorden. Dat is precies 6 maal 26. Toeval? Nee, op deze manier is Gods naam door de hele tekst van de Thora heen gevlochten. Niet voor niks, dat de Bijbel van oudsher Gods’ Woord wordt genoemd. Tot zover de literaire achtergronden.

Luisteren we naar hoe het verder ging met Mozes, nadat hij als kind gered was door de dochter van de Farao. Hij ontdekt in elk geval, dat hij geen Egyptenaar is. Nee, eigenlijk hoort zijn bloed bij het volk Israel, dat in slavernij voor de Farao als slaven moet sloven.

En het geschiedt in die dagen:
Mozes wordt groot,
hij trekt uit naar zijn broeders
en ziet waarmee zij worden belast;
hij ziet een Egyptische man
een Hebreeuwse man slaan,
één van zijn broeders! 

Hij wendt zich om en om
en ziet: geen mens!-
hij slaat de Egyptenaar neer
en verbergt hem in het zand.

Hij trekt uit op de tweede dag
en ziedaar, twee mannen, -Hebreeërs!-
ze vliegen elkaar in de haren!
Hij zegt tot de boosdoener:
waarom sla jij je naaste?

Maar die zegt: wie heeft jou aangesteld
tot man, vorst en rechter over ons?-
om mij te vermoorden zeg jij dat zeker,
zoals je de Egyptenaar hebt vermoord!
Dan wordt Mozes bevreesd en zegt bij zichzelf:
dus is het verhaal bekend geworden!

Ook hoort Farao dit verhaal
en zoekt Mozes te vermoorden;
Mozes vlucht weg
van het aanschijn van Farao
en vindt verblijf in het land van Midjan,
hij vindt verblijf bij de bron.

De priester van Midjan heeft zeven dochters;
die komen aan en putten,-
vullen de goten
om het wolvee
van hun vader te laten drinken.

De herders komen aan en jagen hen weg;
dan staat Mozes op en bevrijdt hen,
en geeft hun wolvee te drinken.

Ze komen aan
bij Re-oe-ël, hun vader;
die zegt:
waarom komen jullie
zo haastig terug vandaag?

Ze zeggen:
een Egyptische man
heeft ons gered uit de hand van de herders;
ook heeft hij uitputtend geput voor ons
en het wolvee te drinken gegeven.

Hij zegt tot zijn dochters: en waar is hij?,
waarom hebben jullie die man achtergelaten?-

roept hem, dan kan hij het brood mee-eten

Mozes stemt toe om zich neer te zetten

bij de man,en die geeft zijn dochter Tsipora aan Mozes.

Zij baart een zoon en hij roept als naam voor hem uit: Gersjom;
want, heeft hij gezegd, een geer,  een zwerver-te-gast ben ik geweest
in een land dat mij vreemd is.

Zingen we psalm 119 : 6 en 7. Verzen die aansluiten bij de situatie van Mozes. Een Gast en vreemdeling voelt hij zich, zoekend naar een zegenrijke bestemming.

Jeremia 17 : 7 en 8

De Profetenlezing uit het leesrooster komt vandaag uit het boek Jeremia.  Ik vond die passage zo mooi, dat ik ‘m straks wil gebruiken als dooptekst voor Erik Antonius Clemens Veerman.

Gezegend ben je, als je op de Eeuwige vertrouwt,

als de Eeuwige is: jouw toeverlaat.

Dan ben je als een boom, geplant aan water

Met wortels die reiken tot in de rivier.

Zo’n boom merkt de komst van de hitte niet eens op,

van zo’n boom zijn de  bladeren altijd groen.

Tijden van droogte kunnen de boom niet deren,

steeds weer draag je vrucht.

 Gemeente van onze Heer,

Toen mijn ouders 40 jaar getrouwd waren -ook al weer een poosje geleden- toen mijn ouders 40 jaar getrouwd waren, hebben we een dankdienst gevierd in de Grote Kerk van Leeuwarden. Groot feest, was heel bijzonder! Ik mocht de viering leiden en het ging op verzoek van mijn ouders over hun trouwtekst van 40 jaar daarvoor. Niet de meest voor de hand liggende tekst kan ik u vertellen, wel een originele: ‘En zij hebben beleden dat zij gasten en vreemdelingen zijn op aarde.” Hebreeën 11 : 13b. U zult misschien begrijpen, dat ik daar onmiddellijk aan terug dacht, toen ik las, hoe Mozes zich een vreemdeling voelde in een land dat hij niet kent. En wat dat betekent vond ik onmiddellijk terug in Psalm 119, die we zo pas zongen: O HEER, verberg mij uw geboden niet: ik ben een gast en vreemdeling op aarde. Verberg mij uw geboden niet. Geboden, hè. Niet verboden! Veel mensen denken dat het in de Bijbel altijd om verbieden gaat, maar dat is maar zelden zo. De Bijbel is vooral een boek met wegwijzers, met geboden. Vb. Wil je uitkomen bij de Liefde, neem dan de volgende afslag in je leven linksaf. Loop je vast in het leven, gooi het over een andere boeg. Wil je af van je schuldgevoel, keer om!  De Bijbel lijkt meer op een Tomtom dan op het wetboek van strafrecht. Geboden dus, regels ten leven.

En Mozes zit daar in de woestijn en overdenkt zijn jeugd: Vanaf het begin leek hem het leven gewoon niet gegund. Vervolgens is hij vervreemd van zijn eigen volk. Opgegroeid aan het Egyptische hof, maar ook daar voelt hij zich niet thuis. Zeker nu niet meer: de farao heeft een opsporingsbevel uitgevaardigd, omdat Mozes een Egyptenaar heeft gedood. Zijn eigen volk moet hem ook niet, zo bleek toen hij tussen twee Hebreeën wilde bemiddelen: “Wie heeft jou aangesteld tot rechter over ons?” En nu zit Mozes in de woestijn. Met een vrouw uit een nomadentent bij wie hij een kind heeft verwekt. Daar zit Mozes en hij denkt: wat moet ik met mijn leven? Wat doe ik hier in de woestijn? Ik heb dringend een TomTom nodig: Psalm 119 : 7: O HEER, verberg mij uw geboden niet –uw wegwijzers, uw regels ten leven: ik ben een gast en vreemdeling op aarde.

Ik denk dat die woorden belangrijk zijn om een verband te zien tussen alles wat er zich in deze viering afspeelt: Het leven van Mozes en daarmee ook het leven van u en mij. Bijbelverhalen gaan immers ten diepste altijd over ons zelf. De doop van Erik Veerman en natuurlijk Zondag Valentijn. Dit is de verbindende zin: Verberg mij uw geboden niet, uw regels ten leven: ik ben een gast en vreemdeling op aarde. Psalm 119.

Laten we voor het gemak maar even bij Mozes beginnen. We hadden al geconstateerd dat zijn leven veel weg had van een ritje in de achtbaan. En het moet voor hem een zware last zijn geweest om te bedenken, wie ben ik eigenlijk?. En wie wil ik zijn? De schrijver van Exodus tekent hem als een man die zijn best doet ‘goed te doen’, maar hopeloos lijkt te falen. Neem nu de moord op de Egyptenaar. Hij wendt zich om en om en ziet: geen mens!-hij slaat de Egyptenaar neer en verbergt hem in het zand. Was dit een bewuste moord? Sommige commentaren schrijven: Mozes keek overal om zich heen of er niet een official was bij wie hij de misdaad van de Egyptenaar aan kon geven. Toen er niemand bleek te zijn, zag hij geen andere mogelijkheid om zelf zijn volksgenoot te wreken. … Nee, daar geloof ik niks van. Trouwens, alsof Mozes daardoor sympathieker wordt. Nee, dat zou een oproep zijn om voor eigen rechter te spelen.

De moord door Mozes is veeleer een les voor ons allemaal. Kijk, de meeste mensen hebben altijd goede bedoelingen. Het gebeurt alleen maar al te vaak dat een ander dat niet ziet of gewoon hele andere ideeën heeft. En het paradoxale in veel mensenlevens is dan, dat hele lieve mensen ineens driftig worden wanneer ze te veel aan goede wil hebben. Sommige mensen overtreden zelfs de wet door een uitvergroot gevoel van rechtvaardigheid. Denk maar aan de brandweer die afgelopen week het kantoor van de Vereniging Nederlandse Gemeente binnenviel. Je zag de onmacht in hun ogen en pijn die zij voelden. Maar toch… De paradox van veel levens is dat ze menen meer te mogen dan een ander, omdat ze voor een goede zaak vechten. Of nog erger: zichzelf niet meer in de hand hebben, driftig worden of morele grenzen overgaan, wanneer ze te veel aan goede wildatgoede wil? hebben. En overkomt Mozes bij die Egyptenaar. En de les van deze passage is volgens mij deze: Dit soort dingen gebeuren, kijk eens kritisch naar je zelf. Heb je ook wel eens last van te veel aan

Of ken je mensen die wel eens driftig worden uit pure goedheid? Dan volgt meteen de tweede les: Neem het je zelf of die ander niet voortdurend kwalijk. Zelfs Mozes had er last van. En hem kiest God uit om straks zijn volk te leiden. Wie zijn wij dan om ons zelf of elkaar zo’n oneffenheid na te dragen.

 Maar goed, we hadden het over die zin uit psalm 119, die alle onderdelen van deze dienst met elkaar verbindt: “Verberg mij uw geboden niet: ik ben een gast en vreemdeling op aarde.” Okay, Mozes’ leven is dus een achtbaan. Hij is op zoek naar zichzelf: wie ben ik? God speelt nog geen rol in zijn leven. We komen God niet eens tegen in deze passage. Of toch wel? Met een knipoog? De man die hem gastvrij ontvangt in de woestijn heet Re-oe-ël. Vriend van God betekent die naam. De schrijver moet vast gegniffeld hebben om die bijkomstigheid. Mozes zoekt God nog niet, maar Gods vriend laat hem halen: kom, hier ben je thuis. Mozes laat al zijn zekerheden los en ontdekt langzaam wie hij is. Een gast en vreemdeling op aarde. Pas als je ontdekt dat alles in je leven niet draait om jou of jouw status, maar om het grote geheel waar je deel van mag zijn, dan ontdek je wie je echt bent en wat je voor een ander kunt betekenen. Pas als Mozes al zijn zekerheden durft los te laten!!! Gaat het niet heel vaak zo: dat je jezelf leert kennen, wanneer je los raakt van alles waar je aan gebonden meende te zijn? Op dat moment is Mozes langzaam aan belandt. Tijd voor zijn tomtom om een eigen bestemming, een eigen koers te kiezen. Psalm 119 : 7: Verberg mij uw geboden niet, uw regels ten leven: ik ben een gast en vreemdeling op aarde.

 Die woorden hebben ook alles van doen met Erik Veerman en zijn ouders. Vandaag mag hij de Heilige Doop ontvangen en afgelopen maandag hebben Gerard, Esther en ik gesproken over deze dag. En wat mij zo treft in deze ouders is het nemen van bewuste keuzes in hun leven. Zo zijn ze met reden verhuisd van Volendam naar Edam, omdat ze wilden dat hun kinderen hier zouden opgroeien en naar school gaan. Ook hebben ze er beide voor gekozen om minder te werken, waardoor ze beide over mama-dagen en papa-dagen beschikken. Het zijn ongebruikelijke keuzes binnen de financiële wereld waar zij werken. Toch namen ze dat besluit en volgens mij vanuit een verlangen om een waarachtig mens te zijn. Om heel bewust beide te ervaren wat dat is: vader-zijn, moeder-zijn. Om tijd te maken voor een wereld, waar tijd geen geld is maar liefde. Ga dr maar aan staan! Je moet je dan wel een levensstijl aanmeten, waarin je status en dat-wat-mensen-vinden naast je neer durft te leggen. Je hoeft daar niet in mee, want als het er op aan komt zijn ook zij slechts gasten en vreemdelingen. En gasten en vreemdelingen vragen zich niet af, hoe word ik hier de baas. Waar kan mijn haan ergens koning kraaien. Nee, zulke mensen zeggen: Verberg mij uw geboden niet: ik ben een gast en vreemdeling op aarde.

 Het gaat eigenlijk nog verder natuurlijk met kleine Erik. Anders dan zijn brave grote broer, houdt Erik zijn ouders vaak wakker in de nacht. En op zulke momenten wordt zo’n kind je wel even minder dierbaar, moet ik u bekennen. Ja, afgelopen week hebben we als lotgenoten even lekker over dat onderwerp kunnen praten. Maar goed, als zo’n kind je ’s ochtends dan weer toelacht, dan ben je dat nachtelijke waken vaak snel weer vergeten. Ik denk dat dat ook zo gaat, wanneer kinderen groot worden. In ons doopformulier staat straks ook: “Beloof je je kind met liefde te blijven volgen, ook als hij een andere weg zal kiezen, dan jij voor ogen hebt?” Het blijkt altijd een confronterende vraag voor jonge ouders, die net gewend zijn de kleine elke keer veilig in te stoppen en vast te houden voor hij valt. “Zul je je kind steunen als het een andere of een verkeerde weg zal gaan?” Kun je dat? Wil je dat? Ook daarbij geldt: Uiteindelijk is jouw kind een eigen individu. Net als jij, ook een kind van God. Dus geen verlengstuk van jezelf, maar een eigen mens in wording. En hoezeer jou als ouders ook de eerste zorg is toevertrouwd, er komt een dag dat je met lege handen staat en weet: Ook hierin ben ik slechts een gast en vreemdeling op aarde. Dus Eeuwige God, verberg mij uw geboden niet. Leer liever mij een weg ten leven, in harmonie met alle mensen op mijn pad.

 En dan Zondag Valentijn. Die naam is natuurlijk niet officieel, maar het klonk wel goed. En ik weet ook best, dat Valentijn weliswaar kerkelijke wortels heeft, maar vooral ontstaan is op de tekentafels van Amerikaanse marketing Goeroes. Moet je daar dan als kerk aan mee doen? Er zijn hele overtuigende argumenten om dat niet te doen. Maar toch ben ik blij, dat we wel aandacht kunnen geven aan dit thema. In de eerste plaats heeft Valentijn een duidelijke Christelijke inslag. De Liefde centraal, maar die liefde niet alleen met de mond belijden. Blijf elkaar verrassen! En in de tweede plaats, omdat heel veel mensen Valentijn vieren. En in de kerk zou het altijd om twee dingen moeten gaan: Aan de ene kant: het woord van God. Aan de andere kant: dat wat mensen bezig houdt. En laat dat nou voor heel veel mensen vandaag Valentijn zijn.

 En ook dat thema heeft een link met de gedachte ‘gast en vreemdeling zijn op aarde’  Zoals in ons verhaal Re-oe-ël,  de vriend van God, Mozes een thuis bood, zo is liefde, zo is vriendschap bedoeld. Mensen een thuis geven, maar ook de ruimte om de vleugels uit te slaan. Helaas gaat dat vaak anders: Iedereen kent wel mensen die zijn of haar geliefde in een kooitje wensen te stoppen. Iedereen kent wel mensen, die vriendschappen zien als een middel om verder te komen. Maar het verhaal van vandaag vertelt: Het gaat niet om jouw status of jouw positie, maar om de liefde die mensen aan elkaar verbindt. Zo heeft echte liefde, echte vriendschap het niet nodig om dagelijks bij elkaar op de bank te zitten. Echte liefde en echte vriendschap zijn als een onzichtbare draad in ons leven geschreven. Je kunt elkaar na maanden onverwacht tegenkomen en verder praten alsof je elkaar gister nog hebt ontmoet. Echte liefde en echte vriendschap zijn als een onzichtbare draad in ons leven geschreven. Net als de naam van God in dit verhaal van Mozes. Weet u nog? 156 woorden, dat is zes keer het getal 26, het getal van Gods naam. Geloof maar, Gods vriendschap is ook in uw leven geschreven, En in dat van Erik Veerman., als een onzichtbare draad.  

Mijn ouders kregen die bijzondere trouwtekst mee: ‘En zij hebben beleden dat zij gasten en vreemdelingen zijn op aarde.” Inmiddels zijn ze al weer bijna 51 jaar getrouwd. En als ze morgen deze preek op internet zullen lezen, zullen ze vast bellen. Leuk dat je onze huwelijkstekst gebruikte in de preek. Zeg maar in Edam, dat onze Tomtom het na al die jaren nog heel goed doet. hij ligt hier op tafel en we lezen er samen elke dag een stukje uit. Die zelfde oude Trouwbijbel.

Ja, zo zal het vast gaan gemeente. En ik kan dan ook niet anders afsluiten dan met die treffende woorden: “Verberg mij uw geboden niet, uw regels ten leven: ik ben een gast en vreemdeling op aarde.”

Amen